Rënia e Republikës

REPUBLIKA DHE S.P.Q.R.

Nuk ishte rastësi – as trill i kohës – që katër shkronjat e gdhendura mbi muret e tempullit, mbi shtizat e legjionarëve dhe në faqet e ligjeve, S.P.Q.R., u bënë flamuri i madhështisë së Republikës së Romës.
Ato nuk qenë kurrë vetëm shenja; ishin besëlidhje, ishin premtim i përhershëm midis Senatit dhe Popullit të Romës, dy shtyllave që mbajnë mbi vete gjithë peshën e qytetërimit.

Roma – siç na kujtojnë kronikat më të vjetra dhe shënimet e burrave të mençur që ngritën themelet e saj – nuk lindi nga despotizmi, por nga betimi ndaj Ligjit.

Që prej dëbimit të mbretit të fundit, Tarquinius Superbus, romakët nuk pranuan më kurorë mbi kokat e tyre, përveç kurorës së virtytit dhe nderit. Dhe prej asaj lirie të rilindur lindi Republika: ajo nëna e dytë që i ushqeu bijtë e saj jo me bukë, por me ligj e liri, me detyrë e dinjitet.

Senati i Republikës nuk ishte thjesht një kuvend pleqsh, por pasqyra e urtësisë së kombit; një kujtesë e gjallë e asaj që duhet të jemi, jo vetëm e asaj që jemi.

Senati – i përbërë nga burrat më të ditur, më të përmbajtur, më të përkushtuar ndaj res publica – mbante mbi supe barrën e vendimeve të mëdha.

Ndërsa Populli i Romës – ai popull që punonte tokën, që derdhte gjakun në legjione, që gjykonte në centuriata – nuk ishte kurrë një turmë, por trupi i gjallë i Republikës.

Gjithmonë shoqëria udhëhiqej nga parimi:
“Ne jemi populli. Dhe populli nuk ngrihet mbi Senatin, as Senati mbi ne. Bashkë jemi Roma – koka dhe zemra, mendja dhe shpirti.”

Kështu lindi dhe u bë i pavdekshëm: Senatus Populusque Romanus – Senati dhe Populli i Romës. Jo njëri mbi tjetrin, por të dyja së bashku, të ndërthurura në një bashkim që kohët e trazuara, nga Marius te Sulla, nga Pompeu te Cezari, do të përpiqeshin vazhdimisht ta shkëpusnin.

Por Republika jetoi aq sa jetoi besimi mes Senatit dhe Popullit. Kur ky besim u thye, nuk ranë vetëm institucionet – ra vetë Roma.

E megjithatë, pavarësisht stuhive, S.P.Q.R. mbeti si dëshmi e idealit të palëkundur: një bashkim i mendjes dhe i shpirtit, i ligjit dhe i lirisë, i urtësisë dhe i guximit – dy gjysma që, së bashku, formuan një qytet dhe një botë.